Hei, jeg heter Marek!

Zanim zaczniemy: jak brzmi norweski

Norweski ma kilka liter i połączeń, które Polak czyta na początku źle. Nie musisz od razu mówić idealnie — ważne, żeby Cię rozumieli, a Ty — żeby rozpoznawać słowa na budowie czy w hali. Kliknij przykład i posłuchaj lektora. Wróć do tej tabeli za tydzień — wtedy usłyszysz w niej więcej.

Litery, których nie słychać

„o” to pułapka numer jeden. Polak czyta god jak „god”, a Norweg słyszy coś dziwnego — mówi się „gu”. Długie „o” zwykle brzmi jak polskie „u”, a dźwięk polskiego „o” zapisuje się literą å. Reguła nie jest żelazna, więc ucz się słów razem z wymową.

Norweski ma też melodię (dwa rodzaje akcentu tonalnego) — na razie po prostu powtarzaj za lektorem. Akcent pada zwykle na pierwszą sylabę: jobber, snakker. Są wyjątki, np. kontor i hotell — tu akcent pada na drugą sylabę.

Dialog 1 — Velkommen til Ålesund

Hyggelig å treffe deg = „miło cię poznać”. Mówi się to raz, przy poznaniu, zwykle z uściskiem dłoni. Odpowiedź: I like måte (nawzajem) albo po prostu Hyggelig!. A Bare hyggelig (dosł. „tylko miło”) to zwykła odpowiedź na takk — „nie ma za co”.

Powitania i pożegnania

Norwegowie witają się krótko. Najczęściej usłyszysz po prostu Hei! — do kolegi, do szefa, w sklepie i w urzędzie. Rano mówi się też God morgen. Na pożegnanie: Ha det!, Ha det bra! albo Vi ses!.

Dziękuję, przepraszam, proszę

To Twój zestaw ratunkowy. Najważniejsze zdania: Jeg forstår ikke (nie rozumiem), Kan du snakke sakte? (możesz mówić powoli?) i Kan du si det en gang til? (możesz powtórzyć?). Nikt nie oczekuje, że od razu wszystko zrozumiesz — oczekuje, że zapytasz.

Kim jesteś i skąd jesteś

Czasowniki w tej grupie podajemy w bezokoliczniku (bez å), a po strzałce — formy: teraźniejszą, przeszłą i perfektum. Na razie potrzebujesz tylko pierwszej: er, heter, kommer, bor, jobber.

Słowa pytające

Prawie wszystkie zaczynają się od hv-, a h jest nieme: hva brzmi „wa”, hvor — „wur”.

Gramatyka: være i zaimki osobowe

Dobra wiadomość na początek: norweski czasownik nie odmienia się przez osoby. „Jestem, jesteś, jest, jesteśmy” — wszystko to er. Zapamiętaj jedną formę i gotowe. Dlatego zaimka nie wolno opuszczać: po polsku mówisz „jestem z Polski”, po norwesku zawsze jeg er.

er czyta się „er” z szerokim „æ”, nie jak polskie „er”. A jeg brzmi „jej”, det — „de”, de (oni) — „di”. Posłuchaj tabeli z lektorem.

Du — do każdego

W Norwegii do każdego mówi się du: do kolegi, do brygadzisty, do szefowej firmy, do lekarza, do urzędniczki w Skatteetaten i do starszej pani w sklepie. Nie ma odpowiednika „pan/pani”. Zwracasz się po imieniu: Hei, Kari, Takk, Geir. To nie jest brak szacunku — tak po prostu jest.

Grzecznościowe De (wielką literą) jest dziś przestarzałe. Możesz je zobaczyć najwyżej w bardzo oficjalnym piśmie; w mowie brzmi sztywno i staroświecko. Nie używaj go. Grzeczność robisz słowami: takk, vær så snill, unnskyld, kan du…?. Uważaj też, żeby nie pomylić: de (małą literą) = oni.

Gramatyka: pytania z hva, hvem, hvor, hvordan

W pytaniu po słowie pytającym od razu idzie czasownik, a dopiero potem osoba. Tak jak w „Gdzie mieszkasz?” — tylko że po norwesku zaimek jest zawsze: Hvor bor du?.

fra idzie na koniec! „Skąd jesteś?” to Hvor kommer du fra? — dosłownie „gdzie przychodzisz z?”. Przyimek na końcu pytania jest w norweskim zupełnie normalny.

Pytanie bez słowa pytającego (na tak/nie) zaczyna się od czasownika: Er du Marek?, Snakker du norsk?. Więcej o takich pytaniach w lekcji 2.

Zwroty do kieszeni

Dialog 2 — I huset i Spjelkavik

Lykke til! = „powodzenia!”, a Ja, gjerne! = „tak, chętnie!” — idealna odpowiedź, gdy ktoś Ci coś proponuje: kawę, pomoc, pizzę. gjerne czyta się „jerne” — g przed j jest nieme.

Czytanka: Melding fra Ingrid

Wieczorem Marek i Ewa dostają SMS od Ingrid. Przeczytaj go z lektorem, zdanie po zdaniu.

Z praktyki: pierwsze rozmowy w Norwegii

• Wszyscy na du, wszyscy po imieniu. Do kierowniczki budowy mówisz Hei, Kari, do lekarki — po imieniu albo w ogóle bez zwrotu. Tytuły typu „panie kierowniku” brzmią po norwesku dziwnie.
• Takk mówi się bardzo często. Takk for i dag na koniec zmiany, Takk for maten po wspólnym posiłku, Takk for sist przy ponownym spotkaniu kogoś (dosł. „dzięki za ostatnio”). Krótkie takk nic nie kosztuje, a robi dobre wrażenie.
• Dialekt. Na Sunnmøre mówi się miejscowym dialektem — inne końcówki, inna melodia. Zamiast jeg często usłyszysz eg. Ty mów normalnym bokmålem, którego uczysz się w tym kursie — wszyscy Cię zrozumieją. Jeśli Ty nie rozumiesz, poproś: Kan du snakke litt saktere?.
• Spokojnie z rozmową. Norwegowie na początku bywają powściągliwi i nie zagadują obcych. To nie niechęć. Zacznij sam/sama od Hei! i krótkiego pytania — zwykle odpowiedź jest bardzo życzliwa.
• Angielski jako koło ratunkowe. Większość Norwegów dobrze mówi po angielsku. Jeśli utkniesz, zapytaj: Snakker du engelsk?. Ale próbuj po norwesku — to docenią.

Bokmål i nynorsk. Norweski ma dwie oficjalne odmiany pisane: bokmål, którym pisze większość Norwegów i którego uczy ten kurs, oraz nynorsk. Na zachodzie kraju, także na Sunnmøre, nynorsk jest popularny — zobaczysz go na niektórych tablicach i w pismach. Większość słów rozpoznasz bez trudu, np. eg = jeg, ikkje = ikke.

Słownictwo lekcji 1

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

• Powitania: Hei!, God morgen, God kveld; pożegnania: Ha det (bra)!, Vi ses!, God natt.
• Przedstawianie się: Jeg heter Marek. Jeg kommer fra Polen. Jeg bor i Spjelkavik.
• være ma jedną formę w czasie teraźniejszym: jeg er, du er, vi er, de er. Zaimka nie opuszczasz.
• Pytania: słowo pytające + czasownik + osoba: Hva heter du? Hvor bor du? Hvor kommer du fra?
• du do każdego — De jest przestarzałe. Grzecznie: takk, vær så snill, unnskyld.
• Wymowa: długie o ≈ „u” (god, bo), å ≈ „o”, sj/skj ≈ „sz”, kj ≈ „ś”, h w hv nieme.

W następnej lekcji: wizyta w agencji pracy — formularz z danymi osobowymi, liczby od 0 do 20, alfabet i literowanie nazwiska.